Những Vì Sao

Vũ Thất 

Van Gogh Starry Night - The Painting and The Story
Van Gogh – Starry Night

Tôi cảm thấy mỏi mệt và buồn ngủ, muốn rời đài chỉ huy về phòng nhưng nghĩ đến những giờ phút lê thê một mình trên chiếc giường xa lạ trong căn phòng chật hẹp, tôi thấy rõ là còn tệ hại hơn. Thôi thì đành đứng đây tuy âm thầm, nhưng ít nhất cũng có bóng dáng con người. Bằng đang đứng trước tôi, rất gần mà cũng rất xa. Anh vẫn mải mê theo dõi hai ánh đèn xanh đỏ xa xa hướng mũi tàu. Tôi nghe anh ra lệnh gì đó và ánh đèn từ từ lệch đi…

Tôi xoay người, khoanh tay tựa lên thành đài, ngước nhìn bầu trời đầy sao. Càng ngắm tôi càng ngạc nhiên. Cũng cùng bầu trời mà đêm nay tôi thấy nó sâu thăm thẳm và dày đặc sao rực sáng. Hình ảnh gợi tôi nhớ một câu trong truyện ngắn được học từ Hội Việt Mỹ năm ngoái: ‘Chưa bao giờ tôi thấy bầu trời sâu thẳm và các vì sao rực rỡ đến thế’. Tôi ưa thích truyện này nhưng vẫn nghi ngờ câu trên chỉ là lời hoa mỹ của một nhà văn. Nhưng đêm nay, ngoài biển khơi tăm tối, tôi thấy lời văn đó chừng như chưa diễn đạt đủ. Bởi vì chính mắt tôi đang chiêm ngưỡng bầu trời đẹp ngoài sức tưởng tượng…

– “Ở biển, bầu trời về đêm bao giờ cũng sáng hơn ở thành phố. Ánh đèn thành phố làm bầu trời thấp hơn và che mờ hầu hết các vì sao!”

Bằng đến đứng cạnh từ bao giờ. Không để Bằng đặt câu hỏi, tôi tấn công trước:

– “Đại úy có đọc truyện The Stars của Alphonse Daudet?”

– “’The Stars’ thì chưa, nhưng ‘Les Étoiles’ thì có. Thời trung học của tôi còn ngoại ngữ Pháp văn nên Alphonse Daudet nằm trong chương trình.”

– “Tôi phải mượn câu nói của cô chủ Stéphanette với chàng chăn cừu để tạm diễn đạt những gì tôi đang chiêm ngưỡng: Never had the heavens appeared to me so profound, never the stars so brilliant.”

– “Tôi thì thích câu tiếng Pháp, nghe… Tây hơn: Jamais le ciel ne m’avait paru si profond, les étoiles si brillantes…”

Tôi cười thầm. Anh chàng có vẻ muốn khoe mình biết tiếng Pháp chăng? Vậy thì nói thêm một câu tiếng Anh nữa cho bõ ghét:

“If one has ever passed a night under the stars, one knows that during the hours when most people sleep a mysterious world awakens in the solitude and the silence.”

(Nếu có bao giờ thức ngoài trời một đêm đầy sao, bạn mới biết rằng trong lúc chúng ta ngủ, một thế giới huyền bí thức dậy trong cô đơn và tĩnh mịch)

– “Cô Phượng thuộc cả bài tiếng Anh?”

– “Tôi từng thuộc cả bài nhưng giờ thì có thể quên nhiều!”

–  Hẳn cô còn nhớ đoạn tôi tạm dịch như sau: “Lúc bấy giờ những dòng suối có tiếng ngân trong trẻo hơn, những hồ nước lấp lánh những đốm lửa nhỏ. Các thần linh của núi rừng đi lại tự do; và trong không gian có những xao xuyến, những âm thanh không thể nghe được, tuồng như người ta nghe cây cối tăng trưởng, cỏ hoa mọc thêm và tuồng như người ta nghe được cả nhịp tim của công chúa Thủy tề và nỗi hân hoan của người thủy thủ…”

– “Câu cuối là lời thêm thắt của đại úy Bằng!” Tôi cười, đáp trả bằng cách thay chữ nguyên tác ‘shepherd’ thành ‘lieutenant’: How beautiful the stars are! I have never seen so many. Do you know their names, lieutenant?” (Đẹp quá. Chưa bao giờ tôi thấy nhiều như thế. Đại úy có biết tên tất cả các ngôi sao kia không?)

– “Mais oui, Mademoiselle. Tenez! Juste au-dessus de nous, voilà le Chemin de saint Jacques (la voie lactée).” (Thưa cô, biết chứ. Cô hãy nhìn kia! Ngay trên đầu chúng ta là con đường thánh Jacques -dải Ngân Hà)

– “Thật khó hiểu khi thì con đường Thánh Jaques, lúc thì dải Ngân Hà! Cũng rất mơ hồ cái đoạn anh chàng chăn cừu kể chuyện các vì sao! Tôi đọc tới đọc lui đến thuộc lòng mà vẫn tơ lơ mơ! “

Anh nghiêng mặt nhìn tôi:

– “Để tôi thử đóng vai chàng chăn cừu tán hươu tán vượn xem có rõ được chút nào không! Nhưng trước hết tôi phải giao quyền chỉ huy cho Thiếu úy Lâm. Cô chờ tôi một chút!”

Bằng bước sang bàn hải đồ, loay hoay đo đạc. Tôi tiếp tục ngước nhìn các vì sao, hít sâu làn gió nhẹ, cố đè nén xúc động. Chưa bao giờ tôi và Hưng có những giây phút êm đềm thơ mộng như thế này. Hưng quá thực tế. Trong đầu Hưng lúc nào cũng đấu tranh cướp chính quyền, lúc nào cũng mộng mơ xây dựng một xã hội không có người bóc lột người. Trong suốt tuần bên anh, nếu Hưng không bàn chuyện làm cách mạng thì cũng trầm ngâm ưu tư, chưa từng được một lần cùng thưởng thức những ưa thích đời thường như tôi và Bằng hiện tại! Ngay cả lần ngồi bên nhau ở một quán cà phê lộ thiên, tôi mượn một câu trong một truyện của Bùi Quang Đoài để tỏ lòng mình: ‘Anh hãy đếm những vì sao trên trời, được bao nhiêu thì em yêu anh còn hơn thế nữa’. Hưng nghe nhưng chỉ cười trừ!

– “Cô Phượng còn nhớ câu kết của truyện The Stars?” Bằng hỏi, khi trở lui.

– “Nhớ chứ! Đó là câu đẹp nhất trong truyện: “Có lúc tôi ngỡ rằng một trong những ngôi sao đó, ngôi sao đẹp nhất, sáng nhất, lạc đường đã đến tựa trên vai tôi mà ngủ….” Đẹp như mơ!”

– “Có lẽ tôi quá tỉnh nên nhìn sự việc thực tế hơn. Vì thực tế nên thấy anh chàng chăn cừu rất… ma giáo!”

– “Ma giáo, ma giáo là sao?” Tôi ngạc nhiên hỏi.

– “Thì cô đã chẳng chê anh chàng chăn cừu kể chuyện về các ngôi sao rất khó hiểu là gì! Cô nói cô thuộc lòng, vậy đọc lên xem sao!”

– “Tôi tạm lược dịch thế này: ‘Cô hãy nhìn kia! Ngay trên đầu chúng ta là con đường thánh Jacques (dải Ngân Hà)… Chính thánh Jacques đã vạch con đường này cho hoàng đế Charlemagne tiến đánh bọn Sarrasins. Xa hơn, là cỗ xe chở linh hồn (Ðại Hùng Tinh) với bốn trục bánh xe sáng rực. Ba ngôi sao đi đầu là ba con vật kéo xe, và ngôi sao bé tí gần ngôi sao thứ ba là người xà ích điều khiển xe… Thấp một chút là sao Ba Vua…Thấp hơn một chút, vẫn về phía nam, là ngôi sao Jean de Milan, ngọn đuốc của các vì sao. Về ngôi sao này, các mục đồng có truyền tụng một câu chuyện như sau. Vào một đêm nào đó, Jean de Milan cùng với sao Ba Vua và sao Poussinière (sao Rua) được mời dự tiệc cưới của một sao bạn gái. Sao Poussinière vội vã hơn nên đi trước và chọn lộ trình cao… Sao Ba Vua đi đường thấp hơn và đuổi kịp; nhưng anh chàng Jean de Milan lười biếng này, vì ngủ dậy trễ, đi lẹt đẹt sau chót, giận dữ đưa cây gậy ra để chận các sao kia lại. Vì thế, sao Ba Vua còn được gọi là cây gậy của Jean de Milan. Nhưng ngôi sao đẹp nhất trong tất cả các vì sao, là ngôi sao của chúng tôi, Ngôi Sao của Kẻ Chăn Cừu (sao Hôm, sao Mai… Chúng tôi còn gọi sao đó là Maguelonne, nàng Maguelonne kiều diễm chạy theo chàng Pierre của xứ Provence (Thổ Tinh) và kết hôn với chàng ta cứ bảy năm một lần.’ Anh chàng kể chuyện nghe sao quá tơ lơ mơ!”

– “Chính cái lối kể chuyện mờ mờ ảo ảo, cộng với danh tính các vì sao không giống ai, kết cuộc chẳng đâu vào đâu thì có khác gì những lời ru ngủ cho cô chủ vốn đang mỏi mệt vì lạc đường vì mưa lạnh! Ngồi cạnh kề nhau mà ngủ gục thì đương nhiên phải ngả vào vai… chàng thôi! Ma giáo là chỗ đó!”

– “Đại úy có ý tưởng… quỷ quái thật!” Bực mình, tôi thách. Nếu đại úy là anh chàng chăn cừu lương thiện thì đại úy sẽ kể câu chuyện thế nào?”

– “Á à! Cô Phượng làm khó tôi chi vậy; có là khùng mới sửa đổi một tuyệt phẩm văn chương. Tôi chỉ dám mao tôn cương cái đoạn khó hiểu cho nó… dễ hiểu hơn thôi!”

– “Tôi xin lắng nghe.”

– “Trường hợp tôi mao tôn cương thêm phần khó hiểu hơn thì cô Phượng cứ hành động như cô chủ của chàng chăn cừu…”

– “Đại úy! Xin làm ơn…” Tôi ngượng nghịu kêu lên.

– “Để dễ hiểu, tôi xin có vài lời phi lộ về thiên văn. Như cô đang thấy và như trong truyện kể, bầu trời quả là sâu thẳm với vô vàn các vì sao. Sâu thẳm là vì nó vô cùng tận. Rồi cô sẽ thấy vì đâu nó vô cùng tận. Còn với vô vàn các vì sao, thì ngay với kính thiên văn tốt nhất, cũng không sao đếm xuể. Tuy vậy, từ năm ngàn năm trước, các nhà thiên văn đã quan sát, nghiên cứu và chọn đặt tên cho chừng vài chục ngôi sao sáng nhất, có lợi ích nhất cho mùa màng và hàng hải. Họ phân chúng thành từng chòm, và hình dung mỗi chòm thành một con người hay một con vật. Và qua hình dạng của nó, họ bịa ra một câu chuyện thần thoại để dựa vào đó mà đặt tên cho chòm sao. Có tất cả 88 chòm sao thấy được bằng mắt thường trên bầu trời, gồm 12 chòm sao Hoàng Đạo, 29 chòm sao ở Bắc bán cầu và 47 chòm ở Nam bán cầu. Cô Phượng theo kịp chứ?”

– “Xin tiếp tục.”

– “Vào thời điểm anh chăn cừu ngồi bên cô chủ ở một trang trại nào đó trên nước Pháp nằm khoảng giữa Bắc bán cầu, bầu trời hiện ra những chòm sao như được kể trong truyện: Con đường của Thánh Jacques tức Dải Ngân Hà, Chòm Đại Hùng Tinh với Cỗ Xe chở Linh Hồn, chòm Lạp Hộ với sao Ba Vua, chòm Đại Khuyển với sao Sirius, chòm Kim Ngưu với cụm sao Rua cùng hai hành tinh Sao Kim và Sao Thổ…”

Bằng ngưng nói như dành thì giờ giúp tôi hình dung. Tôi nói:

– “Tôi có nghe về dải Ngân Hà, có biết Kim Tinh, Thổ Tinh nhưng…”

Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home | Space
Photo courtesy of Space.com

– “Vậy tôi bắt đầu bằng dải Ngân Hà. Theo huyền thoại trong truyện thì đó là con đường Thánh Jacques hành hương từ Pháp sang Tây Ban Nha mà vì tín đồ đi hành hương quá đông nên bụi bay mờ mịt thành một dải sáng trông như sữa trên bầu trời, nên được đặt tên là La voie lactée. Mình dịch là Dải Ngân Hà.”

– “Còn một huyền thoại khác cũng ‘trông như sữa’, mà hấp dẫn hơn. Đó là huyền thoại Hy Lạp kể rằng trên trời có một vị thần chúa tể tên Zeus, rất uy quyền mà cũng rất… loạng quạng! Một hôm, một đứa con ngoại hôn của “người” bị khát sữa vì mẹ đi vắng, người bèn liều mạng cho nó bú trộm nhũ hoa của hoàng hậu Hera đang ngủ say. Hoàng hậu giật mình đẩy đứa bé ra, khiến dòng sữa văng tóe lên bầu trời thành Milky Way.”

Tôi nhìn theo ngón tay của Bằng. Đúng là có một dải sáng, nơi thì rực trắng, chỗ thì ửng hồng quyện lẫn những làn mây đen nằm vắt ngang bầu trời. Một hình ảnh lạ lùng, tuyệt đẹp nhưng không có gì giống một đường sữa hay long lanh thủy ngân. Tôi hỏi:

– “Milky Way sao lại dịch là dải Ngân Hà?”

– “Thì đông là đông, tây là tây mà! Người châu Âu thấy nó như dòng sữa nhưng người châu Á trông nó tựa như dòng sông! Có lẽ vì dân châu Á nghèo nàn ít được uống sữa nên chỉ có hình ảnh nước trong đầu? Nhưng chính nhờ nghĩ tới dòng sông Ngân mà ngày nay văn học Việt Nam có được câu chuyện tình đẫm nước mắt và đẹp hơn cả Les Étoiles. Chuyện tình Ngưu Lang Chức Nữ. Đẹp hơn là cái chắc: Cô con gái út của Ngọc Hoàng yêu chàng chăn trâu. Và vì quá yêu nhau nên phải bị phạt xa nhau!”

– “Đại úy ơi, ‘người’ đi lạc đề rồi!” Tôi phản đối.

– “Tôi vẫn còn… trên dải Ngân Hà. Ở mỗi bờ, có một ngôi sao sáng nhất. Hãy nhìn vào khoảng này. Ngôi sao sáng nhất, lấp lánh ánh xanh ở bờ phía trên là nàng Chức Nữ. Còn ngôi sao dĩ nhiên sáng thua Chức Nữ đôi chút ở bờ bên dưới chính là chàng Ngưu Lang. Và ngôi sao bên trái, nằm ngang sao Ngưu Lang là một tiên nữ mang tên Thiên Tân, là người được Ngọc Hoàng biệt phái để mỗi năm đưa đò cho ‘đôi trẻ’ gặp lại nhau. Cô nhận ra ba ngôi sao rồi chứ?”

– “Thấy rồi.” Tôi hăng hái gật đầu.

– “Cô có biết đôi uyên ương bị chia cách bao xa không?”

Tôi cười:

– “Chắc không quá xa. Xa quá thì tiên nữ Thiên Tân chèo gì nổi!”

Bằng lại hướng nhìn về vùng trời mông lung như đang đo lường khoảng cách giữa hai ngôi sao. Tôi vừa ấm ức và cười thầm. Có ai đi đo khoảng cách hai ngôi sao mà làm gì. Mà tôi cũng đâu cần biết…

– “Muốn thấy được là xa bao nhiêu, lại phải nói thêm đôi chút về dải Ngân Hà. Thứ nhất, dải Ngân Hà có chừng vài trăm tỷ ngôi sao trong đó có ngôi sao Mặt Trời. Chúng ta đã học Thái dương hệ gồm Mặt Trời và 9 hành tinh quay quanh nó. Trái Đất chúng ta là một. Dải Ngân Hà thực ra là một khối hình trụ tròn, tựa như vòng thổi của khói thuốc, có đường kính khoảng 100.000 năm-ánh-sáng, có độ dày khoảng 1.000 năm! Cô hãy nhìn bầu trời. Dải Ngân Hà chỉ chiếm một khoảng quá bé nhỏ, phải không? Chỉ cần biết nó bé nhỏ cỡ nào là ta biết vũ trụ lớn cỡ nào. Cô hẳn còn nhớ tốc độ của ánh sáng là ba-trăm-ngàn-cây-số-trong-một-giây. Một năm-ánh-sáng là gần 10 ngàn tỷ cây số. Tính riêng chiều rộng dải Ngân Hà thì lấy 10 ngàn tỷ cây số x 100 ngàn năm ánh sáng… Con số thành không tưởng tượng nổi!”

– “Quả là không thể hình dung con số lớn cỡ nào! Không chừng cũng không biết đọc ra sao!”

– “Người ta cũng đo được khoảng cách giữa Ngưu Lang và Chức Nữ là 16.4 năm ánh sáng, tức 10 tỷ cây số x 16.4 năm = 164 tỷ cây số!”

– “Xa như vậy thì làm thế nào một năm gặp một lần được?”

– “Thì như vậy mới gọi là huyền thoại! Ngọc Hoàng chỉ cần cho gặp là… gặp thôi!”

Bằng cười sảng khoái. Tôi cũng thấy vui lây, không ngờ trên trời lại có những con số hay ho như vậy. Tôi thích thú hỏi tiếp:

– “Ngưu Lang, Chức Nữ mỗi năm được tái ngộ vào tháng bảy mưa ngâu, còn trong truyện của Alphonse Daudet, Kim Tinh và Thổ Tinh phải cần đến 7 năm mới kết hôn một lần là sao?”

– “Thực tình mà nói, tôi cũng không biết… là sao! Tuy nhiên theo tôi suy đoán thì chắc tác giả muốn nói về thời điểm gặp gỡ giữa Kim Tinh và Thổ Tinh được nhìn từ Quả Đất.”

Bằng lặng thinh một lúc như tìm giải đáp:

– “Cái rắc rối là người đẹp Kim Tinh (Vệ Nữ) không chịu quay quanh Mặt Trời cùng chiều với 8 hành tinh kia mà lại quay theo chiều ngược lại. Người đẹp này lại nhiều e ấp. Trong một thời gian nào đó, nàng vừa là sao Mai vừa là sao Hôm; một thời gian khác chỉ là sao Mai hoặc sao Hôm; lại có khi lâu vài ba tháng nàng biến mất trên bầu trời. Với người đẹp Kim Tinh thì vậy, còn người đẹp Kim Phượng cũng nào kém: lúc thì vừa lạ vừa quen, khi tưởng quen mà hóa lạ; và mai đây cũng sẽ biến mất một thời gian…”

Tôi cười:

– “Tôi được Ngọc Hoàng gửi tạm xuống chiến hạm này để đồng hành cùng đại úy một lần… rồi thôi. Rồi biến mất vĩnh viễn…” Tôi thấy ớn lạnh. Đúng ra người biến mất sẽ là Bằng. Và do chính tôi gây ra…

– “Thôi thì đành coi Kim Tinh còn gần hơn Kim Phượng. Bằng buông tiếng thở dài. “Và Kim Tinh có rắc rối cũng không bằng Kim Phượng.”

– “Rắc rối là sao?” Tôi bật cười.

– “Kim Tinh không chỉ xoay quanh mặt trời ngược chiều với 7 hành tinh kia, mà còn với chu kỳ khác biệt. Lại tự quay quanh trục của chính mình với tốc độ không giống ai. Đây là bài toán rắc rối mà tôi chưa có dịp nghiên cứu. Nhưng hãy cứ tin cái nhóm từ ‘cứ bảy năm cưới một lần’ là kết quả tính toán cho thời điểm nhìn từ Trái Đất thấy được Thổ Tinh nằm kề Vệ Nữ.”

– “Quả là rối rắm.” Tôi nhìn nhận. “Còn Đại Hùng Tinh là ngôi sao nào? Nó có nằm trong Dải Ngân Hà?”

Tiếng Thiếu úy Lâm vang lên sau câu tôi hỏi:

“Trình Hạm phó, chiến hạm nằm lệch ngoài đường nửa hải lý.”

– “Anh cho lệnh lái vào hải trình.”

– “Đáp nhận.”

Bằng lặng thinh nhìn hướng mũi tàu như đang quan sát tác động của các lệnh Thiếu úy Lâm ban hành. Một lúc, anh quay sang tôi:

– “Còn câu chuyện của chúng ta, tôi có… lệch xa lắm không?”

– “Chừng trăm tỷ hải lý thôi!” Tôi cười giòn.

– “Vui lòng cho biết đang đến đâu để tôi tự lái vào.”

– “Trong truyện có nhắc tới sao Đại Hùng Tinh, xin đại úy chỉ cho thấy ngôi sao đó ở đâu?”

Here's how to find the Big Dipper and Little Dipper | Favorite Star Patterns | EarthSky
Photo courtesy of EarthSky.com

– “Trước tiên cần nói rõ nó không là một ngôi sao mà là một chòm sao và nó nằm ngoài dải Ngân Hà. Chòm Đại Hùng Tinh –Ursa Major- gồm hai chục vì sao, mang hình tượng con gấu, gọi là Gấu Lớn…

– “Nhưng chòm Gấu Lớn là chòm nào?” Tôi nóng nảy hỏi.

– “Tàu đang xuôi về hướng Nam, nó nằm hướng Bắc. Cô Phượng hãy nhìn về lái tàu và cố mà dùng sức tưởng tượng.” Bằng chỉ vào một nhóm sao gần chân trời. “Hãy cố nhận ra 7 ngôi sao sáng. Chúng xếp thành hình cái gàu múc nước –như cái muỗng- với ba ngôi sao làm cán và 4 ngôi sao làm chậu.”

– “Có Gấu Lớn thì chắc cũng có Gấu Nhỏ?”

– “Đúng! Đó là chòm Tiểu Hùng Tinh, nằm úp ngược chiều phía trên chòm Đại Hùng Tinh. Polaris là sao cuối cáng của cái gàu nhỏ hơn.” Bằng chỉ cho tôi nhưng tôi hoàn toàn không nhận ra. Cánh tay của Bằng di động liên tục chạm vào cánh tay tôi khiến tôi thấy sao nào cũng sáng như sao nào.

– “Tôi bắt đầu thấy nhức đầu…”

– “Đó là lý do tôi không đưa ống dòm cho cô. Nhìn qua ống dòm, ngoài nhức đầu, mắt còn bị lòe.” Tiếng Bằng êm ả và tôi thấy như tiếp nối bằng nụ cười. “Như tôi nói, chòm Đại Hùng Tinh có 7 ngôi sao sáng rất “danh trấn giang hồ” cả trong thiên văn lẫn văn học, mang tên Thất Tinh Bắc Đẩu…

Bằng nghiêng người chỉ ngôi sao sáng tỏ gần chân trời và cánh tay kia dính chặt vào cánh tay của tôi. Trời đang gió lặng biển êm mà tôi như người trong cơn bão. Tôi bấu các ngón tay vào thành sắt, tưởng như có lực kéo bay khỏi đài chỉ huy. Tôi vội lên tiếng và nhích rời cánh tay:

– “Tôi chịu thua, thấy sao nào cũng giống sao nào!”

Bằng bước về bàn hải đồ, bật chùm sáng vài giây rồi bước trở lại bên tôi:

– “Chiến hạm đang ở vĩ độ 10, suy ra sao Polaris có cao độ cũng 10.  Cô nhìn đúng hướng Bắc,” tôi hướng mắt theo tay Bằng chỉ, “ngay sát chân trời là Thất Tinh Bắc Đẩu. Thử ‘kéo’ một đường thẳng ở hai sao cuối cái chậu đi ngược lên sẽ ‘đụng’ sao Polaris, cũng được gọi là sao Bắc Đẩu.”

Tôi lại đăm đăm nhìn theo ngón tay của Bằng. Cuối cùng tôi cũng nhận ra ngôi sao cuối ở cái đuôi của Gấu Nhỏ. Tôi không kềm được tiếng kêu thích thú:

– “Tôi đã hiểu vì sao các anh đi biển lâu ngày mà không chán rồi!”

– “Đối với nhà hàng hải, chòm Đại Hùng Tinh còn cho biết thêm nhiều chòm sao lân cận bằng cách cứ kẻ đường kéo dài đi qua hai ngôi sao nào đó trong chòm. Còn đối với nhà nông, cứ nhìn Thất tinh Bắc Đẩu là biết mùa: Vào lúc hoàng hôn, nếu thấy cái cán chỉ về hướng Đông thì nhân thế vào mùa Xuân, chỉ hướng Nam –mùa Hè, hướng Tây -mùa Thu và hướng Bắc –mùa Đông.”

Tôi lại thích thú khẽ reo:

– “A, hay quá!”

Giọng Bằng vẫn đều đều ấm áp:

– “Cái này còn hay hơn. Qua hình dạng của 7 ngôi sao này, các nhà thiên văn thời nhà Hán và Ả Rập cổ xưa lại không thấy giống cái đấu mà giống một chiếc xe với 4 ngôi sao là cỗ quan tài và ba còn lại là ba con vật kéo xe. Còn người xà ích là ngôi sao nhỏ cạnh đó. Đó là hình ảnh Cỗ Xe chở Linh Hồn theo như truyện kể.”

Qua một cử động đổi thế đứng, cánh tay tôi vô tình chạm vào cánh tay Bằng. Lần này, sự va chạm rất nhẹ nhưng lại mang nhiều cảm giác êm đềm từ anh tuôn sang. Tôi cố quên cảm giác đó bằng cách hình dung cỗ xe ngựa. Một lằn sáng xẹt nghiêng bầu trời. Tôi mừng rỡ kêu lên:

– “Ô, sao băng. Một ngôi sao băng, thiệt đẹp!”

Bằng nói khẽ:

– “Cô Phượng ước điều gì đi. Thấy sao băng ước gì được nấy.”

Tôi nghĩ đến Hưng. Ước làm vợ Hưng chăng? Tôi từng thầm ao ước làm vợ Hưng nhưng sao lúc này lại ngần ngừ? Tôi nhìn Bằng rồi hướng về ngôi sao băng đã tắt, thầm nói. “Ước gì tôi đã không…” Tiếng Bằng cắt ngang:

– “Cô ước gì, tôi biết được chăng?”

– “Không! Không thể được!” Tôi ấp úng.

– “Sao lại không? Thông thường người ta ước điều tốt đẹp.”

– “Điều tôi ước, có Thánh cũng không thỏa mãn được!”

– “Cô có muốn nghe điều ước của tôi không?”

Có thể Bằng đã ước… được tôi yêu; cũng có thể đã ước được tôi… làm vợ. Nếu thật vậy và nếu Bằng hỏi tôi có cảm nghĩ gì thì tôi sẽ trả lời sao? Tôi tự cười nhạo mình sao bỗng dưng lại có ý tưởng quá ngạo mạn. Hay chính tôi đang khao khát được như vậy?  Không kềm được óc tò mò, tôi ngại ngùng hỏi:

– “Đại úy nói nghe thử!”

– “Nghe thử thì không nói!”

– “Thì nghe thiệt!”

– “Ước gì cô Phượng đã không xuống tàu…”

Tôi ngước nhìn muôn vạn vì sao. Dường như chúng đang chao đảo, nhòe nhoẹt. Thật lạ lùng, đó cũng chính điều tôi ước! Tôi đã ước giống Bằng nhưng không phải như mục đích của Bằng. Bằng chỉ muốn bày tỏ tình yêu dành cho tôi, còn tôi, chỉ vì yêu Hưng mà bước xuống tàu để rồi tình yêu đó chừng như không còn nguyên vẹn. Giọng êm ái của Bằng như sóng gió ập phủ lên tôi:

– “Thôi thì cứ xem cô là vì sao lạc như cô chủ của chàng chăn cừu, tôi tiếp tục câu chuyện les étoiles. Chúng ta đã bàn về dải Ngân Hà, chòm Đại Hùng Tinh, giờ sang chuyện sao Ba Vua. Đó là ba ngôi sao thẳng hàng nổi bật trên cái đai lưng của người thợ săn Lạp Hộ Orion. Chòm sao này không chỉ giúp chàng chăn cừu biết giờ giấc mà còn tối cần cho các nhà hàng hải định vị và định hướng con tàu. Chòm sao này có lắm điều thú vị…

Orion Constellation • Quick and easy • Everything worth knowing!
Photo courtesy of Arabiannightsrum.com

Tiếng còi vang lên, lồng lộng. Bằng ngưng nói, quay nhìn chiếc đồng hồ 24 giờ chiếu sáng bằng dạ quang: 3:45. Anh quay lại với tôi:

– “Còn 15 phút nữa tôi sẽ mãn phiên. Nếu cô Phượng muốn nghe tiếp, tôi rất vui…”

Tôi nhanh nhẩu:

“Tôi cũng mong được nghe tiếp nếu đại úy không buồn ngủ…”

– “Không sao! Tôi sẽ ngủ bù sau khi cô rời tàu với hy vọng tiếp tục gặp cô trong mơ…”

Tôi dở cười dở khóc. Tôi muốn rút lại câu nói để đi ngủ cho hết hao tâm tổn trí. Trăng sao có dính dáng gì đến tương lai mà muốn biết để càng lúc càng dây dưa… Tôi quyết định bỏ xuống phòng nhưng giọng êm đềm của Bằng như mệnh lệnh bắt tôi đứng yên:

– “Cô Phượng chờ tôi một tý. Tôi cần làm vài thủ tục để bàn giao phiên hải hành. Rồi sau đó chúng ta sẽ tự do theo chân chàng thợ săn Lạp Hộ…”

***

Khi chúng tôi ngồi mỗi người một ghế ở khẩu đại bác 76 ly 2 trước mũi, Bằng nhìn bao quát bầu trời một lúc mới lên tiếng:

– “Quả là không thấy chòm Thợ Săn. Theo sách vở chòm sao này chỉ thấy từ mùa Thu qua đến mùa Xuân. Vào mùa Hạ, chòm sao này cũng đi nghỉ hè như cô Phượng. Vậy thì hãy tưởng tượng trên nền trời có ba ngôi sao sáng gần nhau và thẳng hàng. Rồi tưởng tượng tiếp có bốn ngôi sao sáng khác bao quanh: hai ngôi sao sáng ở phía trên là Bellatrix và Beltagueuse màu đỏ, mỗi ngôi sao nằm trên vai của một chàng thợ săn và hai ngôi sao phía dưới, một không tên, một tên Rigel sắc trắng xanh sáng rỡ nằm trên hai đầu gối. Ba ngôi sao sáng thẳng hàng ở giữa, được gọi là sao Ba Vua, chính là đai kiếm của chàng thợ săn Orion.”

Tôi cố tưởng tượng chàng thợ săn nhưng chỉ loáng thoáng hình bóng của Bằng! Tôi kêu lên:

– “Phượng có thấy gì đâu!”

– “Nếu có cơ hội, tôi sẽ cho cô xem hình, còn bây giờ thì ráng tưởng tượng. Từ cái đai lưng Sao Ba Vua ta kéo dài ở hai đầu, sẽ gặp hai ngôi sao cũng được truyện nhắc đến là sao Jean de Milan tức sao Sirius, ta gọi là sao Thiên Lang sáng nhất bầu trời thuộc chòm Đại Khuyển và cụm Poussinière, tức cụm Thất Nữ tuyệt đẹp thuộc chòm Kim Ngưu. Cụm Thất Nữ chính là cụm sao mà người mình gọi là Sao Rua, hay Tua Rua. Quan sát bằng kính thiên văn, cụm sao này có đến 250 vì sao nhưng nhìn bằng mắt thường, có cái lạ là người ngoại quốc thì thấy 7 ngôi sao mà người mình lại thấy tới 9. Bởi vậy mới có các câu ca dao:

Sao Rua chín cái nằm kề
Thương em từ thuở mẹ về với cha.

Sao Rua chín cái nằm ngang,
Thương em từ thuở mẹ mang trong lòng.
Sao Rua chín cái nằm chồng,
Thương em từ thuở mẹ bồng mát tay.
Sao Rua chín cái nằm xoay,
Thương em từ thuở em hay khóc nhè.

Sao Rua chín cái nằm gần.
Thương em từ thuở bước chân xuống tàu.”

Tôi không nín được tiếng cười:

– “Hai câu chót chắc là ca dao mới, do đại úy Bằng sáng tác.”

Bằng cười giòn. Sợ Bằng thêm sáng tác, tôi hỏi vội:

– “Đại úy nói là các nhà thiên văn đặt tên các chòm sao theo hình tượng con người và con vật. Xin cho vài ví dụ…”

– “Ví dụ như Xà Phu, Hổ Cáp, Song Nam, Bảo Bình; như Thiên Nga, Bắc Giải, Song Ngư… Trong việc đặt tên, các nhà thiên văn còn thận trọng đặt cho đủ giống đực giống cái để giúp các chòm sao khỏi cô đơn. Ví dụ kể về vợ chồng thì có chòm Thiên Vương, Thiên Hậu; kể về bạn bè thì có Anh Tiên, Xử Nữ; kể về bồ bịch thì có Tiên Nữ, Mục Phu…”

– “Đại úy quả là có lòng quảng đại, cho Tiên Nữ có bồ…. cowboy!”

– “Thì truyện Les Étoiles đã chẳng gợi ý chàng chăn cừu mê cô chủ. Rồi thêm truyện con gái Ngọc Hoàng mê chàng chăn trâu. Còn truyện tôi đang tưởng tượng thì vai chính cũng đang mê một giai nhân…”

Tôi hốt hoảng đặt câu hỏi tránh né:

– “Đại úy có thể cho biết vì sao các anh phải học… các vì sao?”

– “Cô Phượng ngưng gọi tôi “đại úy” thì tôi nói.

Tôi đắn đo. Điều kiện dễ dàng mà nghe… kỳ kỳ! Nhưng chắc phải đành thôi. Bằng không nói thì tôi biết phải nói với ai cho hết đoạn đường xem ra còn quá dài. Có đi ngủ thì ngày mai cũng gặp Bằng. Tôi hứa hẹn lửng lơ:

– “Đại úy nói đi, rồi tôi ngưng…”

– “Nói tổng quát, các vì sao, các chòm sao giúp cho các nhà hàng hải ở mọi thời đại định được vị trí và hướng đi của con tàu. Vì vậy, đã vào Hải Quân thì phải học les étoiles, cũng như lên trung học là phải học the stars! Đành rằng ngày nay tàu bè đa số đều được trang bị máy Loran định tọa độ như chiến hạm này, hoặc tân tiến hơn là dùng vệ tinh nhân tạo, nhưng thói thường cái gì gọi là máy móc thì đều có thể bị hư hỏng hoặc bị phá hoại. Vì vậy, phương pháp hải hành bằng thiên văn là phương pháp tuy cổ điển mà ăn chắc. Chỉ có trời mới ngăn được các nhà hàng hải sử dụng các vì sao. Mới đầu chúng tôi rất sợ bởi vì sao thì quá nhiều mà, như cô Phượng, xem ra sao nào cũng như sao nào. Nhưng càng học càng mê. Sao có hai loại: hành tinh và định tinh. Hành tinh như các sao thuộc thái dương hệ. Định tinh là vị trí của chúng trên thiên cầu không bao giờ thay đổi. Đặc điểm thứ hai, kể cả các hành tinh, là mỗi thiên thể có một độ sáng riêng, có màu sắc riêng và cả dung nhan riêng. Lại có các vì sao thực sự làm say đắm lòng người, khiến đêm mơ ngày tưởng như vì sao đi lạc ngủ trên vai chàng chăn cừu và vì sao lạc xuống tàu…

– “Đại úy! Xin đại úy…” Tôi nài nỉ vì bắt đầu sợ lời bóng gió chừng như bất tận của Bằng.

– “Cô Phượng có xem phim Anastasia, kể chuyện cô con gái út của Nga hoàng?”

Bằng hỏi đột ngột, có vẻ như chuyển đề tài, tôi mừng rỡ đáp ngay như thoát món nợ:

– “Có chứ, tôi cũng… mê phim này lắm.” Tôi nhận ra mình vừa dùng từ ngữ ‘mê’ của Bằng.

– “Cô mê gì nhất?”

– “Nữ tài tử Ingrid Bergman, đẹp mà diễn xuất tuyệt vời, đã nhận được giải Oscar.”

– “Còn ‘mê’ gì nữa?”

Bằng có ý gì? Sẽ dẫn tôi tới đâu? Tôi duyệt lại nội dung bộ phim. Đó là chuyện một người con gái đã từng là công chúa nước Nga thoát chết trong cuộc tàn sát hoàng gia do cách mạng cộng sản năm 1917. Công chúa thoát chết, bị thất lạc, và bị mất trí. Hàng chục năm sau có người nhận ra nàng. Ngay trước khi ngôi vị công chúa được người hoàng tộc sống sót trang trọng xác nhận trong một buổi lễ, nàng lại từ chối cuộc sống sang giàu để đuổi theo người đã khám phá ra mình. Tôi nói:

– “Tôi mê phim nhưng chê đoạn kết! Tôi không thuộc loại quá tôn thờ tình yêu.”

– ““Tôi thì thích bản nhạc nền. Lời thật nên thơ, ví nàng công chúa từ ngôi sao nào đó lạc xuống trần”

– “A!” Tôi chợt nhớ, kêu lên. “Tôi cũng rất thích bản đó. Pat Boone hát thật tuyệt vời!” Tôi cao hứng cất tiếng. “Anastasia. Tell me who you are? Are you someone? From another star? Anastasia. Beautiful stranger. Step down from your star. I only know I love you so. Whoever you are.’”

Tia nhìn đắm say của Bằng chiếu vào mắt tôi cùng với lời ngọt ngào đi thẳng vào tim:

– “Tôi cũng đã định hát tặng Phượng…”

– “Đại úy.” Tôi hốt hoảng. “Xin trở lại chuyện các vì sao. Đành rằng các anh phải học các vì sao nhưng học những gì?

– “Chúng tôi không học chuyên về thiên văn là môn học nghiên cứu và giải thích các chuyển động, các hiện tượng vật lý của các thiên thể trong không gian. Chúng tôi chỉ học về những gì có liên quan đến hàng hải, tức là phải biết nhận dạng ngôi sao để định hướng đi, phải biết đo cao độ sao để định vị trí con tàu. Học định hướng không khó, nhưng học đo cao độ mới là nhiêu khê. Thứ nhất, nếu không ‘nhận diện’ được thiên thể thì phải rành sử dụng bảng-tìm-sao hoặc bản-đồ thiên-cầu. Thứ hai, tìm được tên ngôi sao rồi, phải biết cách dùng kính lục phân sextant đo cao độ, biết dùng lịch The Nautical Almanac cho kinh tuyến Greenwich cùng độ phương vị, và dùng các dụng cụ lỉnh kỉnh khác… Cô hẳn có đọc quyển Ngư Ông và Biển Cả của Ernest Hemingway?”

– “Có! Tôi mê quyển đó còn hơn nữa!”

– “Vậy thì cô nhớ đoạn lão ngư ông nhìn sao để tìm đường về bến sau khi bị con cá khổng lồ lôi đi vô định, xà quần?”

– “Tôi nhớ quá đi chứ, cũng như nhớ đại úy nói bầu trời có 88 chòm sao, trong đó có 12 chòm sao Hoàng Đạo. Sao gọi là 12 chòm sao Hoàng Đạo?”

– “Ngày xưa cổ nhân cho rằng Trái Đất là trung tâm vũ trụ và mọi thiên thể quay quanh nó. Ai nói ngược lại thì bị tử hình. Tương truyền rằng nhà thiên văn học Galileo chịu tử hình chớ không nói khác sự thật: Mặt Trời mới là trung tâm và Trái Đất quay quanh Mặt Trời. Ông bị bắt giam. Đến khi bị mang lên giàn thiêu, người ta cho ông cơ hội nói lại để được sống, ông bảo, dù ông có chết Trái Đất vẫn cứ quay quanh Mặt Trời. Đúng là vậy nhưng, để cô Phượng dễ hiểu, tôi tạm để Trái Đất đứng yên và Mặt Trời quay quanh thiên cầu. Và trong khi du hành giáp vòng là một năm, Mặt Trời đi qua đúng 12 chòm sao trong số 88 chòm sao trên thiên cầu. Người ta gọi đó là 12 chòm sao Hoàng Đạo. Về phương diện chiêm tinh, 12 chòm sao Hoàng Đạo chính là 12 cung Hoàng Đạo của tử vi tây phương. Mỗi cung tương ứng một tháng…”

– “À ra thế!”

– “Cô có tin tử vi không?”

– “Không tin nhưng tuần nào cũng mua báo để đọc tử vi. Đó là mục giải trí ưa thích!”

– “Nếu ưa thích tử vi thì hẳn cũng ưa thích… Hải Quân vì Hải Quân lấy 12 chòm sao hoàng đạo đặt tên cho các khóa sĩ quan. Như khóa tôi thuộc cung thứ 11: Bảo Bình.

– “Ô, thật vậy sao?”

– “Tháng sinh của cô thuộc cung nào?”

– “Cung Hải Sư.”

– “Người thuộc cung Hải Sư rất vui vẻ, dễ thương, thích văn chương thi phú và hợp với tuổi Kim Ngưu, tuổi của tôi…”

Tôi mạnh dạn cắt ngang:

– “Xin đại úy tiếp tục chuyện các vì sao. Đại úy còn chưa “làm rõ” ngôi sao Jean de Milan, sao Ba Vua, sao Rua,..’’ Tôi cười nhạo. “Hay đại úy bí rồi nên chuyển qua tử vi chăng?”

“Em chớ hỏi: sóng đi trên biển lớn. Cớ làm sao thành nhã nhạc dâng lên. Cớ làm sao muôn tinh tú trong đêm. Bỗng rung động khi em cười rất nhẹ. Thơ Nguyên Sa đó, nghe tình quá phải không?”

Tôi thở hắt và thú nhận với chính mình: Chưa biết là của Nguyên Sa mà lòng đã xiểng liểng! Đại úy ác quá, nỡ nào bủa kín sao trời không cho tôi thoát. Nhưng tôi phải thoát. Tôi lấy giọng khiêu khích:

– “Có hai câu ca dao nghe còn tình hơn: Anh về đếm hết sao trời. Em đây kết tóc ở đời với anh.”

Tôi nghe tiếng Bằng thở dài:

– “Cô Phượng ơi! Chỉ nội dải Ngân Hà không thôi đã có vài trăm tỉ ngôi sao mà cô lại đòi phải đếm hết trọn cả bầu trời. Chắc phải hẹn gặp cô hàng muôn tỉ tỉ kiếp sau…”

Tôi chửi thầm chính mình. Khi không rồi tự gán anh anh, em em với Bằng như là một khuyến khích cho Bằng tiếng tới. Tôi vội lên tiếng:

– “Đại úy nói người xưa bịa ra những câu chuyện thần thoại để đặt tên cho 88 chòm sao. Phượng rất muốn nghe. Mỗi một truyện đại úy kể, Phượng hứa sẽ… tăng số sao đại úy phải đếm!”

Bằng cười:

– “Khó mà ngờ cô Phượng độc ác đến thế! Nhưng đã lỡ ăn thua thì cho thua luôn! Tôi đã kể huyền thoại về Thất Tinh Bắc Đẩu mang hình ảnh cỗ xe chở linh hồn nhưng chưa nói do đâu mà chòm sao này còn mang tên Gấu Lớn. Theo thần thoại Hy Lạp đã đề cập, ông vua Zeus lại léng phéng có con với một người đẹp khác, nên hoàng hậu Hera lại nổi cơn ghen và biến người đẹp này thành con gấu. Vua Zeus quá thương nên đưa lên trời. Về sau đứa con cũng được vua cha cho về gần mẹ qua hình tượng chòm sao Gấu Nhỏ. Nhưng cả hai vẫn không được yên thân. Hoàng hậu còn ấm ức nên nhờ anh mình là thần biển không cho phép họ uống nước. Vì vậy mà hai mẹ con Gấu cứ chạy lòng vòng trên bầu trời Bắc cực, không bao giờ được xuống dưới đường chân trời… Cho nên nếu sau này cô còn có dịp quá giang vào bất cứ thời điểm nào trong năm, nếu cô không thấy tôi trên tàu thì hãy nhìn chòm Gấu Lớn… Nhất đinh cô sẽ thấy tôi trên… cỗ xe chở linh hồn!”

Tôi liếc xéo Bằng nhưng anh phớt lờ tiếp tục:

– “Còn về chàng thợ săn Lạp Hộ Orion có đai lưng là sao Ba Vua thì thần thoại Hy Lạp kể rằng, bởi anh thợ săn này quá kiêu căng, tự xưng mình là tay săn bắn giỏi nhất trần đời nên Hoàng hậu Hera nổi sùng, bèn sai con Bồ Cạp (Hổ Cáp) chòm Scorpio dùng nọc độc giết người thợ săn này. Vua Zeus nghe tin lấy làm thương xót và quyết định cho cả hai lên trời nằm ở hai vị trí đối nghịch. Hễ chòm sao này mọc thì chòm sao kia lặn để cho hai kẻ thù chẳng bao giờ thấy mặt nhau…”

Vẫn giọng êm ấm thân tình, Bằng kể tiếp qua thần thoại chòm Đại Khuyển với ngôi sao sáng nhất trong mọi vì sao là Sirius Thiên Lang… Có quá nhiều tên sao bằng tiếng ngoại quốc lạ lùng. Rồi tên của nhiều chòm sao khó nhớ khác. Nhưng tôi vẫn thích thú lắng nghe. Giọng kể chuyện ngọt ngào của Bằng tạo cho tôi cái cảm tưởng như chính mình đang sống trong thần thoại. Tôi không biết Bằng có định kể trọn bộ huyền thoại của 88 chòm sao hay không nhưng tôi mong Bằng đừng chấm dứt trước khi tôi rời tàu. Bởi vì chừng như Bằng không đang kể về chuyện tình những chòm sao mà lại là đang thổ lộ tâm tư thầm kín Bằng dành cho tôi. Đến một lúc, tôi chợt nhận ra một điều khác thường. Không như cô chủ nghe chàng chăn cừu kể chuyện các vì sao mà ngủ gục, tôi đã vô cùng vui thích lắng nghe từng lời kể của Bằng. Có điều trong lúc lắng nghe, dù không chút nào buồn ngủ, tôi vẫn muốn được như cô chủ là tựa đầu lên vai Bằng!

Vũ Thất
(trích Đời Thủy Thủ 2)