Tưởng niệm anh Trần Kiêm Thêm 1937 – 2021

Thái Kim Lan

Kiem Them
Di ảnh nhà thơ Trần Kiêm Thêm (1937 – 2021)

Được tin nhà thơ, nhà văn, nhà giáo kiêm biên khảo Trần Kiêm Thêm vừa tạ thế, tôi xin chia buồn với các em Bích Nguyệt, Minh Châu, Diễm Chi, Duy Thái và Kiều Oanh về sự mất mát người chú thương yêu mà các chị em hồi sinh thời luôn ngưỡng mộ và ca ngợi hết lời.

Anh Trần Kiêm Thêm là bạn của anh Thái Nguyên Bá của tôi trong suốt thời gian sống ở Mỹ. Tôi chỉ được biết anh Kiêm Thêm sau khi anh Thái Bá mất. Trước đó tôi chưa bao giờ gặp anh. Sự quen biết cũng chỉ qua điện đàm khi tôi nhờ anh Kiêm Thêm sưu tầm các tác phẩm của anh Thái Bá. Từ ngày ấy, cuối năm 2008 cho đến bây giờ năm 2021, cả anh Kiêm Thêm và tôi chưa có một lần hội ngộ, giáp mặt bằng xương bằng thịt, cũng chưa bao giờ có một cái bắt tay! Bất ngờ những câu chuyện qua điện đàm về Huế, về kỷ niệm thời học trò, về mưa nắng Huế đã trở nên câu chuyện văn chương. Sau mỗi lần trò chuyện, hỏi thăm từng người quen biết ở Huế thời học trò, kể chuyện những chuyến trở về quê hương của tôi, sau mỗi lần như thế anh Kiêm Thêm gửi cho tôi một bài thơ.

Cứ thế trong khoảng chừng ba tháng, tôi nhận được hàng trăm bài thơ của anh. Sau đó anh yêu cầu tôi chủ trương biên tập và xuất bản thành một tập thơ, mà phải do một nhà xuất bản ở Huế xuất bản mới được.
Tập thơ “Hải Đường Say Nắng” ra đời từ duyên hội ngộ ấy.

kiemthem_cover
Bìa tập thơ “Hải Đường Say Nắng”

Ngày giới thiệu tập thơ vào cuối năm 2009, đã có sự hiện diện đông đảo của văn nghệ sĩ, trí thức Huế từng là bạn học hay bạn văn nghệ của anh Kiêm Thêm tham dự: Gs dịch giả Bửu Ý, nhà nghiên cứu nay đã quá cố Hồ Tấn Phan, các học giả Huế và nhất là sự hiện diện của các nàng thơ xứ Huế mà anh Kiêm Thêm đã một thời ca tụng. Tập thơ này có lẽ là tác phẩm cuối cùng trong hơn 70 tác phẩm của tác giả Trần Kiêm Thêm.

Riêng đối với tôi, tập thơ “Hải Đường Say Nắng” là một cuộc kỳ ngộ văn chương duy nhất, có một không hai trên bình diện sáng tạo thi ca, mà tôi một lần là người trong cuộc.

Đối với tôi nhà thơ Trần Kiêm Thêm luôn hiện diện, bởi lẽ sự khiếm diện của anh đã từ vô thỉ vô chung trong thế giới thi, xúc, cảm giác của tôi, là thường trực.

Nhưng Trần Kiêm Thêm khiếm diện mà luôn hiện diện vĩnh viễn ở nơi ấy, trong âm vang tri thức của một người nghe tiếng một người… Trong ý nghĩa ấy, nhà thơ bất sanh bất diệt.

Thay lời điếu văn xin trích một số bài thơ và lời giới thiệu tập thơ mà tôi đã tuân thủ viết theo lời yêu cầu của tác giả.

THƠ KIÊM THÊM trích từ tập thơ “Hải Đường Say Nắng”

Một đoạn tả
về con em gái thằng bạn
Hắn giỏi. Tôi đồng ý. Và sắc sảo nữa
Kể ra, có đủ cả mặt mũi và tay chân
A, có cả nụ cười lanh tanh
Tôi phục lăn
Hắn thông minh nên sai bảo tôi đủ thứ
Trời mưa. Tôi lái xe lên Los Angeles bị đụng
Thân thể bây giờ mỏi nhừ
Chiếc xe thành phế thải
(Tội nghiệp cho chiếc xe)
Ở Huế thường có những thằng bạn
với con em gái như thế
Lanh chanh, nhưng kỳ diệu
(không biết phải mô tả như thế nào)
Hắn xứng đáng được tuyên dương
Và có quyền năng sai khiến mọi việc
Tôi bị thương và mệt
Thời tuổi trẻ đã hết
Em đừng cậy mong gì anh nữa
Anh sẽ bỏ đi như thằng bạn
Một thế giới mới đang chờ đón anh.
(Dec. 20, 2008)

Cuộc phiêu lưu kỳ lạ
Anh muốn làm một chuyến phiêu lưu cuối
Đi thật xa vào chốn nào đó
Tìm thấy muôn điều mới lạ về lại và khoe với em
Có thế giới kỳ ảo này thật
Như vậy anh là nhà thám hiểm thật rồi
Anh vào tận trong trái tim em và nhìn thấy rõ
Hai dòng máu chảy luân lưu nhịp nhàng
Bao nhiêu điều muốn tỏ bày
Anh thấy trong tim em dòng sông Hương trôi chảy
Có chiếc đò chiều và giọng hò
Cùng mái chèo khua bóng nước
Cọng bèo trôi về với biển Thuận An
Chính anh thấy trong tim em ở một góc khuất
Lưu lượng của những mặn nồng
Có ngọn lửa âm ấm cháy sáng
Có âm thanh một chút cuồng điên
Không hề gì đâu em chuyện đâu còn có đó
Cũng chưa trễ cho chuyến tàu cuối ấy
Bắt đầu làm lại một bắt đầu
Rốt cuộc như cọng bèo mình sẽ về đến Thuận An
Trước khi trời tối.
(Dec. 25, 2008)

Được nhìn lại Huế
Cảm ơn em, cảm ơn những tháng ngày đó
Như vậy là em đã kể cho anh nghe Huế cũ của mình
Huế rưng rưng, bồi hồi nhớ
Đánh thức từng mảnh vụn của quá khứ
Những sợi khói mông lung từ một nếp tranh
Những ao bèo, giếng nước lạnh, và con cóc nỉ non
Những bụi mờ trên lăng Minh Mạng
Và những con đường xưa thân quen
Tưởng đã quên, xóa nhòa trong ký ức
Ai ngờ em đã thức dậy trong trí nhớ anh
Phải rồi, Huế sống dậy, đi đứng, lao xao
Kể cả tiếng guốc em đã vang trong quá khứ
Tiếng hò ai đó trên sông Hương
Có tiếng lao xao của sông nước
Làm sao anh quên lãng
Anh lại nhớ những bụi rêu trên những cửa thành
Hình như ai đó đang gọi tên anh
Có người nhắc nhở anh những ngày thơ dại
Và tình yêu tinh khôi của thuở đầu đời
Tử Cấm Thành đã đóng lại
Làm sao anh thấy được tần phi
Tiếng ngựa xe một thời vương giả
Nhưng điều đó có hề chi vì có em nhắc lại
Một dĩ vãng bừng sáng, nguy nga
Em trở lại Huế thay anh nhìn lại dĩ vãng
Chăm sóc cho anh từng cọng sen
Quét dọn trang thờ hương đã lạnh
Cảm ơn em đã vun bón những ngày tháng cũ
Để anh bớt băn khoăn, dẫu ở ngàn trùng.
(2009)

Đoạn cuối của bài Hồi tưởng
Anh là Từ Thức về trần tìm em
Mọi chuyện sao đổi thay quá thể
Em không còn ở đó nữa
Căn nhà vắng tanh
Bởi vì chưa gặp được em nên cứ tìm hoài
Trời cao và biển rộng
Khi mất nhau mới hối tiếc
Ôi, một thuở hàn sinh
Anh trở lại khu vườn đó
Cây ổi vẫn còn, hải đường say nắng
Trăng vẫn treo trên ngọn cây
Có tiếng ve kêu đầy trời
Báo tin một mùa hạ tới
Chính khu vườn đó mình đã hẹn hò
Cùng nụ hôn đầu tiên
Có hơi thở dồn dập
Từ đó bắt đầu một cuộc chia xa
Tình Huế vu vơ, tình Huế dại khờ
Dấu ấn lần đầu sao mà quên đặng
Thằng bạn cũng đi mất
Anh biết tìm em nơi đâu
Nửa thế kỷ sau mọi chuyện trôi xuôi
Nghe giọng của Huế mình bên kia làn sóng
Huế thức dậy, bước đi tìm kiếm
Lục lọi xem em ở nơi nào trên trái đất
Một dấu tích ly tan cùng những niềm nhớ
Còn hy vọng nào chăng.
(2008)

ĐỌC THƠ KIÊM THÊM
Nếu quả thực tôi là “đứa em gái của thằng bạn” thì có lẽ tôi sẽ một tay bụm miệng cười – vì nghe nói hắn “lanh chanh” (thơ Kiêm Thêm) – còn tay kia thì ngoáy bút – vì nghe nói ‘hắn học giỏi”… Nhưng tôi với tư cách một người đọc thơ thường tình, bỗng dưng bị cuốn hút trong từ trường thơ Kiêm Thêm, mà cũng vì “hắn” nên mới liều mình viết, khó khăn mà viết, dù lần đầu tôi được đọc thơ Kiêm Thêm, theo lời yêu cầu của chính nhà thơ mà Nguyên Sa đã có lần gọi anh là “thi sĩ xứ Huế”:
“Hắn có đủ tứ chi đầu mình và tay chân
mắt môi và tóc cùng trí tuệ tuyệt vời
hắn nhận giải thưởng hạng nhất
về đủ thứ
Ở Huế thường có những thằng bạn với đứa em gái như thế
Lanh chanh nhưng đẹp và học giỏi
Lạ thay hắn có quyền năng như Thượng đế
Sai bảo như thiên lôi
Bọn con trai thường thua luôn”
(HĐSN)

Ngôn ngữ “kẻ cả”, “đàn anh”, “ông trời” giọng Huế, lối Huế và cách Huế như rứa hầu như chế ngự toàn thể tập “Hải đường say nắng”mà tác giả vừa hình thành trong một thời gian rất ngắn (cuối đông 2008 đến tháng hai 2009), viết một mạch, một hơi mấy trăm bài thơ và không khéo e sẽ viết hàng nghìn…

Có lẽ không ai “nghịch” hơn Kiêm Thêm khi “làm thơ” về một đề tài không thơ một chút nào với nhiều tựa đề trúc trắc, chẳng hạn “Quyền năng của đứa em gái thằng bạn”, nó cắt ngang mọi chuyện mơ mộng về một gương mặt lãng mạn trong thơ giữa trăm nghìn chuyện mưa nắng Huế mà thoạt tiên bốn chữ “Hải đường say nắng” gợi nên.

Đã có “Đây thôn Vỹ Dạ”với “mặt chữ điền” bí ẩn “lá trúc che ngang” cùng “gió theo lối gió mây đường mây” đưa người đọc băn khoăn tìm kiếm một thứ nhân diện nhìn không ra. Thi tứ vô cùng thoát ra từ nét “mặt chữ điền” thay khuôn mặt trái xoan ước lệ sáo cũ quả bất ngờ.

Kiêm Thêm bất ngờ hơn với một hình ảnh đời thường, thường như cơm bữa – Huế với vô số bạn trai có vô số đứa em gái lau chau. Trong đó lại có vô số người bạn của anh thường là kẻ trong cuộc “đố lá” dò la vườn Thúy. Chuyện đời xưa gói nhiều giấc “mộng dưới hoa” xôn xao quan quan thư cưu, yểu điệu thục nữ một thời Huế với trăm ngàn vu vơ.
Đời nay, ở xứ Mỹ, Los Angeles, Kiêm Thêm điển hình hóa mọi vu vơ thành… một con nộm, một tuýp, một thể loại người nộm với “đủ tứ chi đầu mình và tay chân… mắt môi và tóc…”.

Nếu đọc kỹ và nếu ai không biết thì sẽ gạch sổ hai câu này cho rằng tác giả viết dư đến lẩm cà lẩm cẩm. Ai đời đã “tứ chi” rồi mà còn “đầu mình và tay chân”, lại còn “mắt môi và tóc”, cái con nộm be bé ấy hoá ra có 5 tay 5 chân 4 mắt 2 mình… chi chi đó!!!

Tôi cho người ấy chưa từng biết Huế… bằng Kiêm Thêm với lối nói chữ dài ra, thưỡn ra, vừa “làm đày” yêu bánh nậm, vừa đài các thông thạo sấm trạng Trình, mới nghe thì quái “dị” nhưng nghe lại thì “ngồ ngộ” làm răng! Chỉ có Huế mới vừa “tứ chi” liền theo với “tay chân”, mới “nhận giải thưởng” mà “VỀ ĐỦ THỨ”. Đủ thứ là thứ chi rứa? Theo thường lối ấy chỉ có trong cách “noái chuyện” chứ không trong thi ca.

Mà chưa ai liều lĩnh tỉnh bơ như Kiêm Thêm khi làm thơ với thứ ngôn ngữ tôi gọi là “trúc trắc” hầu như chế ngự toàn tập thơ.

Trúc trắc ngược lối với thơ nếu không nói là phá thơ, có nghĩa khổ độc, chỏi âm điệu.

Ấy thế mà Kiêm Thêm đã tạo nên thơ nơi chính khúc mắc ấy. Cái khúc mắc như khởi đầu của thơ, như một nỗi giật mình truyền sang người đọc. Cái giật mình khi bắt gặp một hình ảnh đời thường quá quen để là đối tượng của thơ đến nỗi thốt lên “Rứa mà cũng thơ à?”

Ấy thế mà thơ!

Có nghĩa không nên dừng lại bên bờ một con chữ nào để bắt lý, ngay cả “hắn”, “đứa em gái thằng bạn”. Đừng hỏi “hắn là ai”. Cũng khoan đừng vội bắt bíu cả “tứ chi đầu mình tay chân” mà quả quyết hắn bằng xương bằng thịt 100%. Bởi vì liền sau đó Kiêm Thêm đã cho “hắn” ngang hàng với “Thượng đế”. Mà cũng đừng tưởng Thượng đế là… ông Trời cao vời vợi nhất, Thượng đế của Kiêm Thêm là… “Thiên lôi”, nói theo lối Huế mình… đùng đùng “chỉ mô đánh đó” làm cho “Bọn con trai thường thua luôn” trong đó có cả Kiêm Thêm một thời “lẽo đẽo đi về chiêm bao”…

Bằng một hình tượng cũ rích rất Huế “đứa em gái của thằng bạn” nơi Huế hay mưa… Kiêm Thêm đưa vào một đột biến. Bỗng có cơn mưa lớn ở “Los” – Ở “Los” mà cũng mưa! – ngay giữa lúc một đám mây bay qua hồn người lái xe – bỗng có tiếng “ầm” của hai chiếc xe đụng nhau.

Chiều kích không gian và thời gian xoay đột ngột, từ một hiện thực hoài niệm chuyển sang một ngã ba “tai nạn”, ngay đây – bây giờ, “thân thể nát nhừ”.

Thơ, trong chừng mực đột biến của ngôn ngữ, cũng là một thứ tai nạn. Đụng độ với cái thường nhật mãi hoài, thơ hầu như phải gây tai nạn, hay bị tai nạn với cái thường nhật để “hóa kiếp” đời thường sang một tầng trời mới, “ban phát thể tính” theo Heidegger trên từng mảnh vô thường.

“Thân thể nát nhừ” là cơn đau có thật – ai bảo đó là tình cờ cũng được – thơ chẳng phải là những cọng lá tình cờ rơi từ hư vô như R. M. Rilke và Nietzsche đã chiêm nghiệm hay sao?

Ở đây chức năng “thơ” của hiện tượng thương tích xác thịt là một chấn thương giã biệt hiện thực, trong nỗi bất lực với hiện thực. Từ đây “em hết sai bảo anh được” và có lẽ anh “sẽ đi theo thằng bạn” đến một nơi nào, lìa xa cõi trần.

Nếu không có cái chết của người bạn, nếu không xuất hiện nơi mô đó bóng dáng ‘hắn” và nhất là tiếng cười của “hắn”, kèm theo với sự cố tai nạn cuộc đụng xe thân thể nát nhừ, thì Kiêm Thêm vẫn còn lẽo đẽo trong sáo mòn cứ “thua luôn” một mạch.

Nhưng “Quyền năng của đứa em gái thằng bạn” mới đó tưởng đùng đùng sấm chớp hóa ra bị giải giáp lúc nào không hay.

“Hắn” không còn là “Thiên lôi” mà trở nên và chỉ là tác phẩm của nhà thơ.

Đọc “Hải đường say nắng” ấn tượng mê hoặc nhất vẫn là nỗi ngạc nhiên về sức mạnh siêu nhiên của hồn thơ đến nỗi không thể không nhắc lại câu nói của Nietzsche: “Không có thơ con người là không gì cả. Với thơ con người là Thượng đế.”

Kiêm Thêm không bao giờ muốn làm Thượng đế, cùng lắm anh là một “Bồ Tát hữu tình” có tài làm sống lại và nhấc bổng con nộm “tứ chi đầu mình…”, dứt nó thoát khỏi sức hút trần thế để cùng bay vào vũ trụ thi ca vô tận của tưởng tượng phiêu bồng.

Có thể nói Kiêm Thêm đã sáng tạo nên vũ trụ thi ca của anh trên nhiều từng mây nhẹ hững, còn nhẹ hơn chính phạm trù tưởng tượng. Bởi thế, nói “vũ trụ” là đã trọng lượng hóa đường bay của hồn thơ, đã làm nặng gánh cái phiêu bồng trong con mắt của người chưa đọc thơ của anh.

Bởi vì trên mỗi từng mây, được đặt lên những điều rất nhỏ nhoi, ví như một xác ve, một chút nắng, chút mưa, mảnh trăng, cọng rơm, chiếc lông ngỗng của Mị Nương, tiếng khúc khích bên kia đại dương, một âm Huế rớt giữa thinh không… cả con nộm trên kia… Chúng cũng đã “thoát xác phàm” để chỉ còn xôn xao thi tứ trong một không gian Huế khởi đi từ nỗi nhớ. Có lẽ so với nội dung chất chứa trong thơ, chỉ có nỗi nhớ là “nặng ký” nhất, đam mê nhất mà chính nhà thơ thú thật không thoát nổi.

Trong thơ Kiêm Thêm, cái “thật” nhất giữa những phù phiếm vây quanh chính là cường độ thiết tha với Huế. Hầu như TÌNH HUẾ bao trùm mọi chiều kích ngôn ngữ, Huế là “Như Huế” mà cũng “Như em”

“Cắt từng miếng da non nhìn xem, tôi vẫn vậy
Chảy ròng ròng trong máu nước sông Hương”

Tôi chỉ thấy em và chỉ em thôi
Là Huế trong toàn thành phố cũ
Ôi thân yêu với trăm ngàn kỷ niệm
Đốt đuốc cả đời mới thấy em đây
Bỗng tôi thấy em cũng về lại đó…
Tôi lại cùng em đi thăm chợ Tết
Em nép mình sưởi ấm với vai tôi
Đôi mắt, nụ cười, môi hồng rực rỡ
Huế đây rồi nhờ có em tôi
(HĐSN, Chỉ có anh mới nhận ra em, tr. 148)

Khởi đầu của điểm khởi đầu “tiếng thơ” là âm ba của một bóng dáng mơ hồ nào đó “Em vô lượng vô biên cho anh đôi cánh mỏng” như một thứ “không thanh” xướng lên làm hiển hiện cả trời đất cỏ cây, tiếng vọng của nghìn năm hóa kiếp “Huế mà em” cuộn mình trong cái kén nhớ, khi được bung ra thì đó là “cầu vồng bảy sắc”, là “vạn hoa”…

“mọi sự đã có đổi khác
mây thì trong, gió hiu hiu lạnh
cây cỏ đổi màu
phía chân trời cầu vồng bảy sắc
còn em thì sao
mùa xuân sắp tới rồi
em đổi sắc
chào đón xuân mới
em mặc áo màu kính vạn hoa
đẹp tuyệt vời
như thế là em đã hơn cầu vồng bảy sắc
nhớ thuở xưa anh vẫn chơi kính vạn hoa đó
nhìn hoài, bỗng thấy em trong đó
em rực rỡ hơn các sắc màu
khiến anh mê đắm
thế ra em đã có từ ngàn năm trước”
(HĐSN, Người mặc áo màu kính vạn hoa, tr. 42)

Nghìn trước đến nghìn sau, hoài niệm, tình yêu, ước mơ, chán nản, xót xa, tuyệt vọng là những phiến màu trong kính vạn hoa khởi động sức tưởng tượng vút vào một điểm xa đang phóng chạy ngược lại với mắt nhìn. Càng xa, xa ngái chừng nào thì tưởng tượng càng chắp cánh bay, bay mãi cho đến khi bỗng sắc màu biến thành hình hài đi đứng nói cười, buồn bã tuyệt vọng, y hệt như người đời thường, và còn thật hơn, hiển nhiên hơn đời thật:

“Phải rồi, Huế sống dậy, đi đứng lao xao
Kể cả tiếng guốc em đã vang trong quá khứ”
(HĐSN, Được nhìn lại Huế)

Thời gian trở thành không gian, quá khứ hiện tại tương lai đi về trên con đò kết hoa “vạn thọ” xuôi ngược trên nhánh sông có “căn nhà em… mà tôi qua đó” trên những luồng máu qua tim.
“Lần này thì giấc mơ tuyệt vời biết bao…
Chiếc thuyền được kết hoa vạn thọ
Cùng những sắc màu khác…
Chiếc thuyền hoa đi trên dòng sông Hương…”
(HĐSN, Con đò có kết hoa vạn thọ)

Có nghĩa gì đâu khoảng cách không gian giữa bên kia Los với bên này Huế? Chỉ cần nghe kể tiếng mưa là mưa đã không dứt, chỉ cần đọc “em đi Hà Nội” là tôi đã viễn mơ:
“Khi tôi đến Hà Nội đang nắng
Phố xôn xao và gió thì hiền
Những cây phượng vàng ửng lên vành môi
Người con gái đi qua phố
Tôi lạc lõng tìm em”
(HĐSN, Viễn mộng Hà Nội)

Chỉ cần nghe em rời Huế là đã quặn lòng biệt ly:
“Em đi, Huế xa vắng tiếng reo cười
Ngay ngọn cỏ may cũng nhớ ánh mắt đó
Ngọn hải đường ủ rũ
Vì nhớ gót chân người đi”
(HĐSN, Tưởng nhớ)

“Ruột quặn thắt bởi nghĩ tới nơi đó
Đừng trách những cơn mưa của Huế
Đừng oán những con ve kêu khi mùa hạ về
Nếu Huế không buồn thì anh đâu làm thi sĩ…”
(HĐSN, Nghĩ tới một ngày em rời khỏi Huế)

Sức sống trong thế giới tưởng tượng của Kiêm Thêm, ngược với đinh ninh cho rằng tưởng tượng là tấm kính mờ phản chiếu những thực thể hiện tiền, – mãnh liệt và ào ạt, bất ngờ nơi chiều kích ngôn ngữ phẳng trong nghĩa đánh mất không gian ba chiều nhưng lại đa tầng theo nghĩa những đám mây đã thoát sức hút trọng lượng trái đất để lớp lớp bay vào vô hạn.

Tưởng như là khuôn sáo khi nói đến cái tình nhớ Huế, nhiều khi đã trở nên một thứ truyền nhiễm trên thi đàn về Huế dễ gây dị ứng phản cảm. Tưởng như quá đỗi tầm thường khi Kiêm Thêm ca ngợi tình yêu, hoài niệm Huế bằng lộng lẫy ngôn từ đế vương.

Tưởng như giả tạo khi Kiêm Thêm sử dụng lại những khái niệm nặng nề từ chương bày tỏ yêu thương, để ngần ngại như tôi đã ngần ngại ban đầu khi mới ghé mắt đọc với tâm trạng sẵn sàng … chạy.

Nhưng không, thơ Kiêm Thêm níu chân người đọc, bằng chính bước nhảy nhẹ hững của anh ra khỏi từ trường khuôn sáo ngôn ngữ, đồng thời cởi trói người đọc ra khỏi mọi sức ép quán tính của định kiến, chấp chặt vào khái niệm và thực thể hình hài: vừa vạn tuế nữ hoàng đội vương miện xong thì em được thưởng thức “rau khoai anh trồng”, và rước em không phải võng lọng xênh xang mà “châu chấu, chim chìa vôi, chiền chiện…” có khi cả “chim ác là”, “Ngay cả con giun dế sắp hàng đón em tới”. Không ngựa xe sơn son thép vàng mà là “con đò kết hoa vạn thọ” đưa em… và

“Con sáo hát khúc sang sông”.
Có khi buồn da diết mà vẫn nhớ “con kiến đen”
“Đã chết đêm qua
Em nhớ tẩm liệm nó với cánh mai khô”
(HĐSN, Mai mốt em không còn ở căn nhà đó)

Có khi nghiêm trọng chết người như
“Em ngồi đó như Phật Bà”
rồi hỏng mất khi em lụ khụ
“Lại mặc áo vàng như Sư Cụ”
Và liền theo sau:
“Có ai đó tặng em hoa hồng tươi sung mãn
(Nên nhớ đây là cổng chùa nơi trang nghiêm, thọ giới)”
(HĐSN, Nữ Thiền sư)

Hai dấu mở ngoặc và câu nhắc nhở chính là chìa khóa mở tung xiềng xích mọi tuyệt đối hóa “EM”, “Phật Bà”, “Sư cụ” để rồi:
“Anh đang theo Thầy Huyền Trang thỉnh kinh ở Tây Trúc
Khi về ngang đó
Anh bỏ Thầy để dừng lại nghe em đọc thơ Thiền và ngắm trăng…”
(HĐSN, Nữ Thiền sư)

Rất Kiêm Thêm nơi “bỏ Thầy”, dẹp hết, quên hết mọi chuyện trên đời.
“Anh bây giờ trở lại người bình thường
Nỏ thần và gươm đã bị vô hiệu hóa
Ngay cả thành Cổ Loa
Cũng đã dẹp bỏ
Anh sẽ đi theo em
Về chơi Huế”
(HĐSN, Lông ngỗng và cuộc tìm kiếm kỳ thú)

Bằng thủ pháp “làm rỗng” mọi “cái có” (das Haben, l’ avoir, having) có thể khởi lên từ những khái niệm ngôn ngữ thường nhật, Kiêm Thêm đã mang người đọc vào chân trời thể tính thơ (Sein, être, Being), như Nietzsche đã nhận ra: “Thế giới ảo là thế giới duy nhất”. Ở đó luật chơi là cấm ta đồng hóa với những khái niệm đóng khung, lầm tưởng ảo ảnh là thật, ở đó những định kiến đạo đức dựa trên cảm tính ghen ghét không thể tồn tại, tiểu ngã ganh tị nhường chỗ cho đại ngã yêu thương. Nếu có ghen thì giận lẫy đóa hải đường vô tình “đẹp mà đong đưa” (HĐSN, Hải đường say nắng)

Nơi đó, như hải đường SAY trong chính tự tính của hải đường yêu nắng, nhà thơ mê đắm đuối, khổ tận cùng, hân hoan đất trời và đau xót hư vô. Và chưa phải là lần cuối, nhà thơ nhận ra cuộc thám hiểm là cuộc thám hiểm thế giới của buồng tim rung động, phập phồng hiện sinh giới hạn:

“Trái tim bên trái tôi như muốn kêu lên
Hãy níu lấy cơn mộng tuyệt vời
Hãy giữ giây phút hiếm quý
Thật khó trong đời mỗi người”
(HĐSN, Trái tim ở bên trái)

Chỉ có tưởng tượng là vô cùng:
“Anh thấy trong tim em dòng sông Hương trôi chảy
Có chiếc đò chiều và giọng hò…
Chính anh thấy trong tim em ở một góc khuất
Lưu lượng của những mặn nồng
Có ngọn lửa âm ấm cháy sáng
Có âm thanh một chút cuồng điên
(HĐSN, Cuộc phiêu lưu kỳ lạ)

Mọi sự dừng lại để suy diễn cái này là đúng hay sai đều vô ích trong cuộc thơ này.
Ngay cả “hắn” trên kia và tôi, người đọc, lắm khi cũng sa đà và sa ngã cho rằng chính mình là “nhân vật” trong thơ, không biết rằng thế giới thật bằng xương bằng thịt là giả hợp mà sức tưởng tượng chính là chân tình thi ca.
Đọc thơ Kiêm Thêm, là tận hưởng chân tình ấy trong cảm nhận càng lúc càng sâu thể tính thơ là tự do tưởng tượng trong vô lượng yêu thương đời người nhỏ nhoi giới hạn,
Rằng, cả Huế, cả anh và em “Bắt đầu làm lại một bắt đầu”

“Rốt cuộc như cọng bèo
Mình sẽ đến Thuận An
Trước khi trời tối”
(HĐSN, Cuộc phiêu lưu kỳ lạ)

Huế, tháng 6/2009
THÁI KIM LAN

Bạn có thể đọc tập thơ Hải Đường Say Nắng của nhà thơ Kiêm Thêm ở link này: https://nhatbook.com/wp-content/uploads/2018/09/nhatbook-Hai-duong-say-nang-Kiem-Them-2009.pdf

Advertisement